Havasız yerlerde yaşayan basil şeklindeki adı verilen bir mikrobun meydana getirdiği toksinlerden ileri gelen zehirlenmedir.
Zehirlenmeyi mikrop değil mikrobun toksini yapar. Bu tür zehirlenmeler daha çok konserve, sucuk ve peynirlerden olmaktadır. Konservelerin özellikle ısıtılmadan yenilen zeytinyağlı olanları ile balık konserveleri tehlike arz etmektedir.

Zehirlenme yapan bu toksin ısıya dayanıklı değildir. 80 derecede 2–15 dakika arasında yok olur. Böylece de zehirlenme etkisi ortadan kalkar. Bu bakımdan ısıtılmış gıdalar için tehlikesiz denilebilir. Sucuklar çiğ olarak yenildiği takdirde tehlike arz etmektedir. Bu tür zehirlenemeye sebep olan mikroplar %6 oranındaki tuzlu besinlerde çok çabuk ürer ve toksin yaparlar.
Botulismus mikrobunun sporları 140 dereceye kadar dayanıklıdır. Bu bakımdan sterilizasyon sırasında konserve içinde yok olmadan yaşayabilirler.

Zehirlenme belirtileri

Bütün bakteriyel gıda zehirlenmelerinde mide-bağırsak belirtileri olarak görülen bulantı, kusma, karın ağrısı, ishal en belirgin belirtiler olduğu halde bu zehirlenmede çok az ve kısa süreli olarak görülürler hatta görülmedikleri de olur. Zehirlenme belirtileri genel olarak yemekten 12–36 saat sonra kendini gösterir. Başlıca belirti ise görme bozuklukları şeklinde kendini gösterir. Daha sonra da baş ağrısı ve baş dönmesi ile birlikte halsizlik, sinir sistemi bozuklukları, yutmada güçlük, çift görme, düzenli olmayan nefes alma hali ortaya çıkar. Zehirlenme ölüme bile yol açabilir.
Hastalığın yani zehirlenmenin şiddeti yenen besin maddesinin miktarına bağlıdır. Bazı hallerde de aynı konserveyi tüketen iki kişiden birinde zehirlenme görülürken diğerinde görülmeyebilir. Çünkü mikrop konservenin bir bölgesinde yerleşip ürediği için toksinini de oraya bırakır. Toksin olan tarafı yiyen kimsede zehirlenme görülürken diğer kısmını yiyen kişide en küçük bir belirti görülmez.

Koruyucu tedbirler

Botulismus zehirlenmelerinin önlenmesi için konservelerin, sucukların ve peynirlerin hazırlanmasında temizliğe çok dikkat etmek gerekir. Bunların yapımında kullanılacak malzemenin de çok temiz ve taze olması gerekir.
Konserve gıdalar yenilmeden önce 15 dakika kadar kaynatılmalıdır. Kaynatılmadan önce bu gıda maddelerinin küçük parçalar haline getirilmesi toksinin tam anlamıyla yok olmasını sağlar.
Konserve ambalajları kabarmış ve açıldıklarında gaz çıkmış ise bu tür besinler kesinlikle yenilmemelidir. Parlak görünüşlü ve sertliği kaybolmuş, yumuşamış etler, yumuşamış ve yağlı bir görünüm almış sebze ve meyveler şüpheli sayılmalıdır. Bu zehirlenme aileden bir kişide görülse bile o yemeği yemiş olan diğer fertlerde tedavi olmalıdırlar.