Paranoya bir ruh hastalığıdır. Daha çok yaşlılarda görülür. Hezeyanlarla başlar ve gittikçe ağırlaşır.

Hastalığın başlangıcında, hastada hemen herkesi araştırma durumu görülür. Herkesten, hareketlerinden, konuşmasından ve hatta gülüşünden şüphelenir. Her şeyden bir mana çıkarmaya, her sözün kendine hakaret anlamı taşıdığına inanır, bu arada daha da ileri giderek kendisine komplo hazırlandığına, suikast hazırlandığına inanır.

Paranoyak bir hasta için güvenilecek dost yoktur. Önceleri bu tür hezeyanlarını inceler ve zaman zaman mantıkla konuşur. Hastalığın ilerlemiş devrelerinde zekânın da sarsıntıya uğraması sonucu hırçınlaşma ve çeşitli tepkiler ortaya çıkar.
Hastada ayrıca olmayan şeyleri duyma ve işitme hayalleri başlar. Kendisini çağıran, kulağına hakaret sözleri söyleyen, cesaret ve umut veren sözler duymaya başlar. Bu arada masal uydurmakta da son derece ustalaşır.

Paranoyakların bir başka belirtisi de bulundukları yerden sık sık göç etmeleridir. Bunun da sebebi, düşmanlarından kurtulmaktır. Evini, mahallesini ve hatta yaşadığı şehri değiştirenler olduğu gibi mesleklerini değiştirenlere de rastlanır. Bu tür hastalarda büyüklük fikirleri de belirir. Kendilerinin paşa soyundan geldiğine inanırlar. Hatta düşman kazanmalarını da bu soylu oluşa bağlarlar.

Paranoya’da %10 oranında soya çekimin rolü olduğu anlaşılmıştır. Kadınlarda bu hastalık genellikle adet kesimi sırasında başlayabilir. Bu durumda zekâya pek dokunmadığı için çeşitli işlerde çalışanlara rastlanır.

Paranoya bazen de sürekli hezeyanlardan çok nöbet nöbet gelen hezeyanlarla da kendini gösterir. Böyle durumlarda normal görülen bir kimse birden bire kral olduğunu ilân eder ve bunu herkese kabul ettirmek için 2 – 3 ay uğraştıktan sonra tekrar normal haline döner.
Paranoyada tedavi hastanede yapılır. Bu tür hastalara şok tedavisi de uygulanmaktadır.