Hastalık önce düzensiz, sürekli bir ateş, sonra deride döküntüler, ödemler ve lenf bezlerinde şişmelerle ortaya çıkar. Lenf bezlerinin şişmesi kan zehirlenmesine (septisemiye) kadar gidebilir. Hastalığın son safhalarında ruh ve sinir bozuklukları arasında sürekli uyku hali ortaya çıkar.

Hastalığı meydana getiren, kamçılı ve kamçısız şekilleri olan bir asalaktır. İnsandan insana, Çeçe Sineği adı verilen ve karasineğe benzeyen bir sinek yolu ile geçer. Kan emen bu sineklerin sokmaları, ağrı verici olmadığı için pek anlaşılmaz. Çeçe sinekleri genellikle sıcak ve rutubetli iklimlerde bulunur, gölgelik, ağaçlı, akarsu yataklarını severler. Bu sineklerin bir özelliğinin de yumurtlamamaları, doğurmalarıdır.
Uyku hastalığı salgınlara da yol açabilir, özellikle hastalığın görüldüğü bölgelere yeni gelenlerin yakalanma ihtimalleri daha kuvvetlidir.

Sineğin soktuğu yerde önce ‘Uyku Hastalığı Şankrı’ adı verilen bir kabartı meydana gelir. Bu kabartı sert bir düğmeye benzer ve koyu kırmızı renktedir. Bir süre sonra genişleyerek ödem haline gelir ve basınca ağrı duyulur. İlk bakışta kan çıbanına benzerse de iltihaplı değildir.

Hastalık ilerledikçe…

Hastalık ilerledikçe asalaklar kana dağılmaya başlar. Nabız hızlanır, ateş giderek yükselir ve kan zehirlenmesi belirtileri ortaya çıkar.
Baş ağrıları, sinir ağrıları, uykusuzluk, deri döküntüleri, kaşıntılar hastalığın başlıca belirtileri arasındadır. Bu arada lenf bezleri de şişmiştir. Hastalığın daha da ilerlemesi halinde asalaklar beyin ve omurilik sıvısı içine girerler. Bunun sonucu olarak ta beyin zan hastalanır.
Hasta çevreye karşı ilgisizlik ve uyku hali başlar. Yürürken ayaklarını sürürler ve konuşmaları güçlükle olur. Bu hale gelen hastalar bir süre sonra hiç uyandırılamaz hale gelirler. Bu halin sonu da komadır.

Tedavi

Uyku hastalığı önceleri iyi edilemeyen hastalıklar arasında idi. Ancak günümüzde ilâçlar, hastalığın ilk safhasında iken tamamen ortadan kalkmasını sağlamaktadır. Bazı hallerde de hastalığın son safhasında bile ilâçlar sayesinde iyi edildiği görülmektedir.