Uyuz bir deri hastalığıdır. Uyuzböceği adı verilen bir asalağın insanın derisi altına girmesi sonucu ortaya çıkar. Uyuzböcekleri erkek ve dişi olmak üzere iki cinstir. Dişi uyuzböcekleri erkeklerine göre çok büyüktürler. Hastalığı meydana getirenler de bunlardır. Erkek uyuzböcekleri çiftleşmeden sonra deride yüzeysel bir tünel açtıktan sonra ölürler.

Dişi böcekler ise deride bir yandan tünel açarken bir yandan da yumurtlarlar. 6 – 8 yumurta bıraktıktan sonra deride bir tünel açan dişi uyuzböcekleri bir de hava deliği açtıktan sonra tünele devam e-derler. Bu şekilde dişiler deride iki üç ay süre ile yaşayabilirler.

Yumurtalardan 14–15 gün içinde çıkan kurtçuklar üç hafta içinde cinsel olgunluğa erişirler. Büyümüş bir uyuzböceğinde gövdenin yanlarında dört çift bacak, dikenli bir sırt, başın üzerinde de deriyi kazmak için dikenli bir çıkıntı bulunur.

Uyuzböceği özellikle sıcakta harekete geçtiği için etkisini geceleri yatakta gösterir. İnsandan insana aynı yatakta yatmakla, cinsel temasla geçebilir. Özellikle savaş sırasında kalabalık insan gruplarının bir arada bulunmaları sonucu insandan insana geçerek salgınlar meydana getirir.

Hastalığın belirtileri

Uyuz, asalak vücuda girdikten iki gün sonra kaşıntılarla kendini belli eder. Kaşıntılar böceğin tükürüğünden ya da deride tünel açarken sinir uçlarının irkilmesinden ortaya çıkar. Böceğin deride açtığı tünel gözle kolaylıkla görülebilir. Tünel bir toplu iğne ile delinerek takip edilirse sonunda uyuzböceğini bulup çıkarmak mümkün olur. Böcek genellikle parmak aralarında, bileklerin iç yüzlerinde, dirseklerin dış yüzünde, koltuk altlarında, kadınların meme dışı çevreleri ile süt çocuklarının tabanlarında yerleşir. Uyuzun yerleştiği yerde kaşınmadan ileri gelen kızartı, sıyrık, iltihap, yara görülür. Hastanın genel durumu iyidir ancak, gece kendini gösteren kaşıntılar yüzünden büyük ölçüde uykusuzluk çeker.

Tedavi

Uyuzun görüldüğü yerlerde, hasta olmayan insanların da tedavi altına alınmaları gerekir. Uyuza karşı çok öncelerden beri kullanılan ilâç kükürttür. Kükürt, pomat ya da eriyik halinde hazırlandıktan sonra hasta yıkanır, keselenir ve ilacı sürer. Bu uygulama üç gün yapılır. Bunda dikkat edilecek husus, ilâcın hastalık görülmeyen yerlere de sürülmesidir. Uygulama üç gün devam ettikten sonra dördüncü gün hastanın çamaşırı ve yattığı yatak değiştirilmelidir. Kirli yatak ve yorgan çarşafları DDT ile dezenfekte edilmelidir. Hastaların yıkanmasında arapsabunu kullanmak ta yararlıdır.

Hastalık benzoat de benzil ile arapsabunu ve alkol karışımı solüsyonlarla tedavi edilebilmektedir. Bu ilaç ta kullanılmadan önce hasta iyice yıkanıp keselenerek parazitlerin deride açtığı tünellerin yırtılması sağlanmalıdır. Bundan sonra hasta kurulanır ve ilâç bütün vücuda ovularak sürülür. Uyuz hayvanlarda da görülür.

Nasıl korunulur?

Uyuzdan korunmanın başlıca şartı temizliktir. Bu arada başkasının yattığı yatakta yatmamak, evleri, eşyaları DDT ile dezenfekte etmek, hastalığa tutulanları sağlam insanlardan ayırmak, sağlam kimselere de uyuz tedavisi uygulamak faydalı sonuçlar verir.